Αν έχεις βρεθεί έστω και μια φορά στο Βερολίνο, θα έχεις μπει σίγουρα στο μετρό του. Και αν έχεις μπει στο μετρό του, θα έχεις δει σίγουρα αυτό το πολύ ιδιαίτερο pattern που κοσμεί τα καθίσματά του.
Εκτός από τα καθίσματα, βέβαια, παίζει σοβαρά να το έχεις δει και σε έναν σκασμό άλλα πράγματα, όπως ομπρέλες, κάλτσες, ρακέτες του πινγκ πονγκ, κούπες, mousepad, παγούρια, γραβάτες, πετσέτες κουζίνας, αθλητικά παπούτσια, μαγιό, ακουστικά, sleeping bag και δεν ξέρω κι εγώ πού αλλού. Και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίον θα σταματήσεις να το βλέπεις. Παράδοξο; Όχι τόσο πολύ όσο διαβάζεται αρχικά.
Κατ’ αρχάς, λοιπόν, το μοτίβο για το οποίο μιλάμε, ονομάζεται “Würmer” ή “Würmchen” (σκουλήκια ή σκουληκάκια, αντίστοιχα) και σχεδιάστηκε τη δεκαετία του ’80 από τον Αυστριακό βιομηχανικό σχεδιαστή Herbert Lindinger. Ο δε λόγος για τον οποίο σχεδιάστηκε όπως σχεδιάστηκε, ήταν για να αποτρέψει τον βανδαλισμό από γκράφιτι στα καθίσματα του S-Bahn (του -ας πούμε- προαστιακού της πόλης), καθώς τα ακανόνιστα σχήματα (τα σκουλήκια ντε!) και τα χρώματά τους, έκαναν σχεδόν αδύνατο το να ξεπεταχτεί κάποιο tagging από μαρκαδόρο ή σπρέι πάνω τους.
Προφανώς, γρήγορα θεωρήθηκε ότι κάνει πάρα πολύ καλά τη δουλειά για την οποία επιστρατεύτηκε, όποτε η BVG (η δημόσια εταιρεία μεταφορών), αποφάσισε να επεκτείνει τη χρήση του τόσο στο U-Bahn (το μετρό) όσο και στα λεωφορεία. Εξάλλου, καθίσματα έχουν κι αυτά, τους ίδιους βανδαλισμούς αντιμετωπίζουν. Ως εδώ όλα καλά.
Τα χρόνια περνούσαν, ο καπιταλιστικός τρόπος ανάπτυξης εδραιωνόταν, η BVG είδε μια προοπτική κέρδους και προφανώς την εκμεταλλεύτηκε: Δημιούργησε ολόκληρη σειρά προϊόντων -αυτά που αναφέραμε πιο πάνω, χοντρικά- βασισμένα σε αυτό το pattern και άρχισε να τα μοσχοπουλάει, μετατρέποντας κάτι που είχε ξεκινήσει ως ένα απλό σχέδιο ταπετσαρίας ξέρω ’γω, σε cult σύμβολο. Και επειδή το όνομα “σκουληκαντέρα” κρίθηκε κάπως ατυχές ή ακόμα και προβληματικό, με όρους μάρκετινγκ, η σειρά πήρε το σαφώς πιο εξωτικό και πιασάρικο όνομα “urban jungle”. Και κάπου εκεί, άρχισαν τα προβλήματα.
Αν άκουγα τον Lindinger σε εκείνη τη φάση, είναι δεδομένο ότι δεν θα καταλάβαινα Χριστό, αφού θα τα έλεγε στα αυστριακά. Ωστόσο, είμαι κάτι παραπάνω από βέβαιος ότι όσα είπε μπορούν να συνοψιστούν στο “Κάπου όπα ρε μαλάκες, το παραξηλώσατε”. Η δικαστική αγωγή που υπέβαλε μετά από λίγο καιρό εναντίον της BVG, ισχυριζόμενος ότι η εταιρεία είχε δικαίωμα για χρήση του μοτίβου μόνο σε καθίσματα και όχι σε προϊόντα που εμπορεύεται και, ως εκ τούτου, αυτό αποτελεί παραβίαση των πνευματικών του δικαιωμάτων, μάλλον συμφωνεί εντελώς μαζί μου.
Το δικαστήριο, με τη σειρά του, συμφώνησε με τον Lindinger και ανάγκασε την BVG να αναστείλει τις πωλήσεις των σχετικών προϊόντων, τα οποία άρχισαν να αποσύρονται μέσα στο 2021. Σκουληκάκια, είχαμε!
Με τα καθόλου γερμανικά που ξέρω, είμαι εξίσου βέβαιος ότι η BVG, με τη σειρά της, σκέφτηκε τα εξής: “Έτσι ξηγιέσαι ρε κερατά; Σε εμάς που σε κάναμε άνθρωπο; (Θα) Σε φτιάξουμε εμείς, θα δεις!”. Ανέθεσε αμέσως, λοιπόν, στη διαφημιστική εταιρεία Jung von Matt / SAGA τη δημιουργία ενός νέου pattern που θα αντικαθιστούσε τα διαβόητα -πλέον- σκουλήκια.
Έτσι, το ολοκαίνουριο μοτίβο με τίτλο “Vielfalt” (που στο GNTM θα το έλεγαν “diversity” και στα ελληνικά “ποικιλομορφία”), παρουσιάστηκε στις αρχές του 2022. Στο νέο σχέδιο απεικονίζονται πάνω από 80 διαφορετικές σιλουέτες ανθρώπων που διαφέρουν σε ηλικία, φύλο, καταγωγή, σωματότυπο, θρησκεία, σεξουαλικό προσανατολισμό, επάγγελμα κ.ο.κ.
Έτσι, αν παρατηρήσει κάποιος προσεκτικά, θα δει έναν παππού με μπαστούνι, έναν άνθρωπο σε αναπηρικό αμαξίδιο, έναν γονιό με το παιδί του, μια έγκυο, ένα ζευγάρι ομοφυλόφιλων, ένα άλλο υπέρβαρο, κάποιον που προσεύχεται γονατιστός, μια μάνα (φανταζόμαστε) που αγκαλιάζει το παιδί της (επίσης φανταζόμαστε) και δεκάδες ακόμα αναπαραστάσεις ανθρώπων που αντιπροσωπεύουν τη διαφορετικότητα των κατοίκων του Βερολίνου και συμβολίζουν τον ανοιχτό χαρακτήρα της πόλης. Με τον τρόπο αυτό, το “Vielfalt” αναδεικνύεται σε κάτι περισσότερο από ένα απλό αισθητικό μοτίβο. Γίνεται ένα πολύχρωμο και πολυσυλλεκτικό σύμβολο αποδοχής, συμπερίληψης και ανοχής, ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι εδώ όλοι μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας και όλοι είμαστε ευπρόσδεκτοι.
Φτάνουμε λοιπόν κάποια στιγμή στη σεζόν 2022-2023, όταν και αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους, όχι μόνο οι συρμοί με το νέο μοτίβο στα καθίσματά τους, αλλά και τα νέα προϊόντα της BVG -τα οποία υποψιάζομαι τους έκαιγαν και κάπως περισσότερο.
Κάπου εδώ ανοίγω μια μικρή παρένθεση για να εξιστορήσω τη δική μου εμπειρία σχετικά. Όλη την προηγούμενη συζήτηση για δικαστικά beef, νέα μοτίβα, πολυσυλλεκτικότητες κ.λπ., εγώ τα παρακολουθούσα εξ αποστάσεως, μέσα από social media και άρθρα, καθώς είμαστε ακόμα είτε εν μέσω της πανδημίας είτε στα απόνερά της, οπότε δεν πηγαινοέρχομαι στην πόλη όσο συχνά θα ήθελα. Ένα μόνο είναι βέβαιο: Με το που θα βρεθώ ξανά στην πόλη, το πρώτο-πρώτο πράγμα που θα κάνω, είναι να βρω ένα τρένο με το καινούριο pattern, να το φωτογραφίσω και να γράψω το κείμενο που διαβάζεις εσύ τώρα -δεν θα μπορούσα να το ανεβάσω με ξένες φωτογραφίες, όλοι το ξέρουν αυτό.
Πράγματι, πηγαίνω Βερολίνο κάποια στιγμή μέσα στο καλοκαίρι και -ω τι ανέλπιστη χαρά!- το πρώτο ΠΡΩΤΟ τρένο στο οποίο επιβιβάζομαι για να πάω από το αεροδρόμιο στο σπίτι, είχε το νέο μοτίβο. ΤΙ ΕΧΩ ΚΑΝΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΑΞΙΖΩ ΤΕΤΟΙΑ ΤΥΧΗ ΘΕΕ ΜΟΥ! Δύο μικρά θεματάκια υπήρχαν μόνο: Αφενός, επικρατούσε το αδιαχώρητο και, αφετέρου, ήμουν φορτωμένος σαν το γαϊδούρι. Συνεπώς, το τελευταίο που μπορούσα να κάνω εκείνη τη στιγμή ήταν να το φωτογραφίσω. Δεν χαλάστηκα καθόλου όμως. Αφού το πρώτο κιόλας τρένο που είδα είχε το καινούριο μοτίβο φορεμένο, η στατιστική ήταν ξεκάθαρα μαζί μου. Προφανώς η αντικατάστασή του είχε προχωρήσει με ταχύτατους ρυθμούς, οπότε το να εμφανιστεί ξανά μπροστά μου ήταν απλώς θέμα χρόνου.
Παπάρια.
Τις επόμενες δύο εβδομάδες που έμεινα στην πόλη, μου έγινε έμμονη ιδέα το να ξαναδώ το μοτίβο της πολυσυλλεκτικότητας. Έπαιρνα το ένα τρένο μετά από το άλλο. Έπαιρνα τρένο ακόμα και για μία στάση. Ακόμα όμως κι όταν το έπαιρνα για περισσότερες, κατέβαινα κάθε μία και περίμενα το επόμενο, ελπίζοντας αυτό να είναι το “σωστό”. Πολλές φορές περίμενα το τρένο, ακόμα κι αν δεν είχα να πάω κάπου. Έμπαινα σε έναν σταθμό και χάζευα τα βαγόνια να περνούν από μπροστά μου, παρακαλώντας τη θεά Τύχη να μου κάνει το χατίρι.
Πόσες φορές είδα το νέο μοτίβο; Απολύτως καμία.
ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΠΟΛΥΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΑΣ ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΤΗ ΓΥΡΕΥΩ, ΡΕ ΜΑΛΑΚΕΣ;;;
Το ίδιο “pattern” επαναλήφθηκε τόσο τα Χριστούγεννα της ίδιας χρονιάς, όσο και το Πάσχα της αμέσως επόμενης: Το μοτίβο δεν μου έκανε τη χάρη να εμφανιστεί μπροστά μου, όσο επίμονα κι αν το έψαχνα. Λες και άνοιξε η γη και το κατάπιε. Λες και δεν υπήρξε ποτέ.
Όπως είχα μάθει στο μεταξύ, το ότι η πολυσυλλεκτικότητα αποτελεί είδος υπό εξαφάνιση ή υπό μη εμφάνιση, τέλος πάντων, δεν οφειλόταν στην άνοδο της ακροδεξιάς στην Γερμανία -είχα αρχίσει να το σκέφτομαι ακόμα και αυτό- ή σε κάτι τέτοιο. Είχε να κάνει αποκλειστικά με περιβαλλοντικούς λόγους (πες μου ότι κωλοβαράς χωρίς να μου πεις ότι κωλοβαράς), οι οποίοι επιτάσσουν να μη γίνεται αντικατάσταση του παλιού μοτίβου με το καινούριο έτσι γιούρια. Αντιθέτως, πρέπει πρώτα να χαλάσει το παλιό (ΠΡΟΣΟΧΗ: Όχι να βανδαλιστεί. Αυτό είναι πρακτικά αδύνατο, τα έχουμε πει), ώστε να αντικατασταθεί στη συνέχεια από το νέο. Ζήσε Μάη μου, κοντολογίς…
Τέλος πάντων, το επόμενο καλοκαίρι, πάνω που το είχα πια ξεγράψει, εμφανίστηκε σε μια δόση ξαφνικά μπροστά μου. Αστραφτερό, λαμπερό, με 80+ διαφορετικές σιλουέτες πάνω του και γύρω στις 800.000 σιλουέτες γύρω του, γαμώ το κερατάκι και τις ώρες αιχμής μου μέσα, γαμώ. Δεν θυμάμαι καν πού πήγαινα, αλλά δεν είχε πλέον την παραμικρή σημασία αυτό. Είχα αποφασίσει από το πρώτο δευτερόλεπτο ότι θα μείνω μέχρι το τέλος της διαδρομής στο βαγόνι αυτό, ώστε να το πετύχω εντελώς άδειο και να φωτογραφίσω με την ησυχία μου το μοτίβο.
Και έτσι ακριβώς έγινε.
Α, να πούμε κάπου εδώ ότι προς το τέλος του ’22, BVG και Lindinger έφτασαν σε συμβιβασμό, οπότε η δικαστική τους διαμάχη έληξε. Επηρεάζει αυτό την ιστορία μας; Καθόλου. Παίζει η σειρά “urban jungle” να επανέλθει, τώρα που το νέο μοτίβο έχει μπει ήδη στις… ράγες; Για κανέναν λόγο. Οπότε πάρε μερικές ακόμα φωτογραφίες του. Τόσο πολύ περίμενα για να τις βγάλω, κρίμα να πάνε στράφι.
Επιπλέον, τα περασμένα Χριστούγεννα που ξαναβρέθηκα στο Βερολίνο, βαρέθηκα να το βλέπω μπροστά μου, γιατί πλέον όντως έχει προχωρήσει αρκετά η αντικατάσταση του παλιού μοτίβου, οπότε να και λίγες ακόμα φωτογραφίες του, γιατί έτσι.
Σύμφωνα με τον θρύλο, αν κοιτάξεις το καινούριο pattern για πάααρα πολλή ώρα, εκεί, ανάμεσα στις υπόλοιπες φιγούρες, θα δεις και έναν σαστισμένο Ιχλίμπερλιν που το ψάχνει για να το φωτογραφίσει.
